کُردی کُرمانجی malpera kurdhez malpereke ku ji bo hînkirina kurdiya kurmancî û nivîsên têkildar hatiye damezrandin mînak : helbest , gotinên pêşiyan , nivîsên wêjeyî û HWD وبلاگ کورد هه ز ,وبلاگی است جهت آموزش زبان کوردی کرمانجی و مطالب مرتبط با کرمانجی می باشد. مانند : شعر ، ضربالمثل ، متن های ادبی tag:http://kurdhez.mihanblog.com 2018-01-19T15:52:08+01:00 mihanblog.com آموزش فعال / غیرفعال کردن قابلیت انتظار مکالمه در تلفن اندروید - (Call waiting) 2017-10-13T05:44:14+01:00 2017-10-13T05:44:14+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/58 zinar makûyî hîndariya çalak kirin û neçalak kirina Benda Axaftinê       (Call waiting) li têlefûna endroidê   آموزش فعال / غیرفعال کردن قابلیت انتظار مکالمه در تلفن اندروید KURDHEZ@

hîndariya çalak kirin

û neçalak kirina

Benda Axaftinê      

(Call waiting)

li têlefûna endroidê

 

آموزش فعال / غیرفعال کردن

قابلیت انتظار مکالمه

در تلفن اندروید

KURDHEZ@




]]>
فیلم کوردی سینمایی «هیلانه» یا «لانه‌های سوخته» 2017-07-07T05:03:35+01:00 2017-07-07T05:03:35+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/57 zinar makûyî فیلم سینمایی «هیلانه» یا «لانه‌های سوخته» (به‌کردی: ھێلانە سوتاوەکان | به‌انگلیسی: Burned Nests)؛ عنوان فیلمی به زبان کردی و فارسی است به کارگردانی شهرام مسلخی (شەهرام غالب) و تهیه‌کنندگی محمود خرمندار که در سال ۱۳۹۲ ش. / ۲۰۱۳ م. با مشارکت ایران و عراق ساخته شد. این فیلم اولین ساخته‌ی بلند شهرام مسلخی می‌باشد.این فیلم پس از اکران در سلیمانیه، عنوان پرفروش‌ترین فیلم در عراق را به‌خود گرفت. این فیلم همچنین به عنوان نماینده‌ی سینمای ایران در جشنواره‌های سانفرانسیسکو و لندن ۲۰۱۳ انتخاب









فیلم سینمایی «هیلانه» یا «لانه‌های سوخته»
(به‌کردی: ھێلانە سوتاوەکان | به‌انگلیسی: Burned Nests)؛
عنوان فیلمی به زبان کردی و فارسی است به کارگردانی شهرام مسلخی (شەهرام غالب) و تهیه‌کنندگی محمود خرمندار که در سال ۱۳۹۲ ش. / ۲۰۱۳ م. با مشارکت ایران و عراق ساخته شد.

این فیلم اولین ساخته‌ی بلند شهرام مسلخی می‌باشد.
این فیلم پس از اکران در سلیمانیه، عنوان پرفروش‌ترین فیلم در عراق را به‌خود گرفت. این فیلم همچنین به عنوان نماینده‌ی سینمای ایران در جشنواره‌های سانفرانسیسکو و لندن ۲۰۱۳ انتخاب شد.

• حجم: ۴۶۲ مگابایت


 برای دانلود اینجا کلیک کن
]]>
آموزش کوردی لغات مربوط به پرنده 2017-05-08T22:26:58+01:00 2017-05-08T22:26:58+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/56 zinar makûyî    پخش تلفظ لغات 





   پخش تلفظ لغات 
]]>
شعر پدر 2017-04-17T05:29:44+01:00 2017-04-17T05:29:44+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/55 zinar makûyî Bavo tu kurd î , kurmanc îپدر،تو کوردی و کورمانجیser serê me wekî tac î رو سر ما مثل تاجیçiyayî ,ez zinar imکوهی و من صخره امEwr î , ez baran imابری و من بارانمJi nebûna te ez bê rih û can im.از نبود تو بدون روح و جانمBavo ez gopalê destê te meپدرم من عصای دست تو هستمXuliya bin lingê te meخاک پای تو هستمMerhema birîna destê te me مرهم زخم دست تو هستمŞeveqa şeva te meشفق شب تاریک تو هستمBavo êş û janê te bila ware minپدر، بزار درد و ناراحتیت واسه من باشهtemen dirêj bî ,siya ser serê minعمرت طولان

Bavo tu kurd î , kurmanc î
پدر،تو کوردی و کورمانجی

ser serê me wekî tac î
رو سر ما مثل تاجی

çiyayî ,ez zinar im
کوهی و من صخره ام

Ewr î , ez baran im
ابری و من بارانم

Ji nebûna te ez bê rih û can im.
از نبود تو بدون روح و جانم

Bavo ez gopalê destê te me
پدرم من عصای دست تو هستم

Xuliya bin lingê te me
خاک پای تو هستم

Merhema birîna destê te me
مرهم زخم دست تو هستم

Şeveqa şeva te me
شفق شب تاریک تو هستم

Bavo êş û janê te bila ware min
پدر، بزار درد و ناراحتیت واسه من باشه

temen dirêj bî ,siya ser serê min
عمرت طولانی باشه ، سایه روی سر من

Zinar makuyi
]]>
سخن بزرگان 2017-03-12T00:48:05+01:00 2017-03-12T00:48:05+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/54 zinar makûyî ‏ﭘﺴﺮﻡ ! ﻭﻗﺘﯽ ﻣﯽﺑﯿﻨﯽ ﮐﺴﯽ ﻟﻬﺠﻪ ﺩﺍﺭﺩ ، ﻣﻌﻨﺎﯾﺶ ﺍﯾﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺗﻮ ﯾﮏ ﺯﺑﺎﻥ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﯽﺩﺍﻧﺪ . #ﻫﺎﯾﻨﺮﯾﺶ_ﺑﻞKurrê min dema ku dibînî kesek devokaya heye , wate ya vê eve ku ew zimanek ji te zêdetir zane.Heinrich Böll


‏ﭘﺴﺮﻡ ! ﻭﻗﺘﯽ ﻣﯽﺑﯿﻨﯽ ﮐﺴﯽ ﻟﻬﺠﻪ ﺩﺍﺭﺩ ، ﻣﻌﻨﺎﯾﺶ ﺍﯾﻦ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺗﻮ ﯾﮏ ﺯﺑﺎﻥ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﯽﺩﺍﻧﺪ . #ﻫﺎﯾﻨﺮﯾﺶ_ﺑﻞ

Kurrê min dema ku dibînî kesek devokaya heye , wate ya vê eve ku ew zimanek ji te zêdetir zane.
Heinrich Böll
]]>
8 مارس روز جهانی زن 2017-03-08T00:52:36+01:00 2017-03-08T00:52:36+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/52 zinar makûyî :hibiscus::rose::tulip::bouquet: Silav û rêz xizmeta hemû hevalên kurdhez îro 8,ê adarê hemberî 18,ê îsfendê roja cîhaniya jinan e ku hemûk, mafên ramyarî û civakiya yeksan sa jin û mêran dixwazin ku em vê yeksan bûnê dikarin nav jinên kurd hest bikin ku ewana ne bi tenê mafên xwe diparêzin ! belkê sa mafên welatên xwe jî şer dikin, mil bi milê hev rexî mêrên welatên xwe. vêderê ye ku peyv ji wateya wan şêrjinan da kêm dîne .8 Ê ADARÊ ROJA JINÊN CÎHANÊ PÎROZ BE....Silav û rêz rêveberê kanal


:hibiscus::rose::tulip::bouquet: Silav û rêz xizmeta hemû hevalên kurdhez îro 8,ê adarê hemberî 18,ê îsfendê roja cîhaniya jinan e ku hemûk, mafên ramyarî û civakiya yeksan sa jin û mêran dixwazin ku em vê yeksan bûnê dikarin nav jinên kurd hest bikin ku ewana ne bi tenê mafên xwe diparêzin ! belkê sa mafên welatên xwe jî şer dikin, mil bi milê hev rexî mêrên welatên xwe. vêderê ye ku peyv ji wateya wan şêrjinan da kêm dîne .
8 Ê ADARÊ ROJA JINÊN CÎHANÊ PÎROZ BE....

Silav û rêz rêveberê kanala kurdhez : Zinar makûyî (jin , jiyan e)
@kurdhez

#zinar_makûyî
با سلام و احترام خدمت دوستان عزیز و کورد دوست امروز 8 مارس برابر با 18 اسفند روز جهانی زن که همه خواهان حقوق سیاسی و اجتماعی برابر برای همه زنان و مردان می باشند و این برابری را می توان بین زنان کورد احساس کرد که نه تنها از حقوق خود دفاع می کنند بلکه برای دفاع از حقوق ملت خود نیز می جنگند شونه به شونه مردان سرزمینشان، و اینجاست که کلمات در تعریف این چنین شیر زنان کم میارند.
8 مارس روز جهانی زن مبارک
با تشکر مدیر کانال کورد دوست : زنار ماکویی (زن ، زندگیست



]]>
آموزش کوردی کرمانجی (کلمه خودکار) 2017-02-20T01:07:24+01:00 2017-02-20T01:07:24+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/49 zinar makûyî ê=اِû=او کشیدهî=ای کشیدهPênivîs = خودکار------ کوردی کرمانجیPênûs= خودکار--------کوردی سورانیpê (bi wê/vê) + nûsîn (nivîsîn) - -în anku amûrê ku pê tê nivîsîn



ê=اِ
û=او کشیده
î=ای کشیده
Pênivîs = خودکار------ کوردی کرمانجی
Pênûs= خودکار--------کوردی سورانی
pê (bi wê/vê) + nûsîn (nivîsîn) - -în
anku amûrê ku pê tê nivîsîn

]]>
‍ نرم افزار اندروید ضرب المثل کُردی کرمانجی 2017-02-18T04:21:13+01:00 2017-02-18T04:21:13+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/48 zinar makûyî ‍ نرم افزار اندروید ضرب المثل کُردی کرمانجی (به صورت صوتی ، تصویری و تشریحی می باشد ) تهیه کننده: زنار ماکوییمنبع : کتاب ضرب المثل کُردی کرمانجی نویسندگان : محمد آماده و خالص آمویی(این کتاب در مرحله چاپ می باشد)#zinar_makûyî@gotinenpesiyan@kurdhezدانلود 
نرم افزار اندروید ضرب المثل کُردی کرمانجی

(به صورت صوتی ، تصویری و تشریحی می باشد )

تهیه کننده: زنار ماکویی

منبع : کتاب ضرب المثل کُردی کرمانجی

نویسندگان : محمد آماده و خالص آمویی

(این کتاب در مرحله چاپ می باشد)


#zinar_makûyî
@gotinenpesiyan

@kurdhez






دانلود 
]]>
شعر روز عشق - ولنتاین (roja evînê) 2017-02-14T00:31:41+01:00 2017-02-14T00:31:41+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/47 zinar makûyî Îro roj, roja evîn e Dil dayîna mem bi zîn e Îro Dilê min ji dûriya te xwîn e Ka ware ba min rûn e Awirên min ji te venabin Ka Derdê dilê xwe ji min re hilweşîn e Derdê dilê te hewarek ji evîn e Awirên çavên te hezkirinek ebedî ye Bi girtina van çavan, dinya ji min re fanî ye Dengê te, dengê jiyanê ye Xwezgeh bibûya ramûsekî lêxînim bi dengê te Tû helbestekî ku rû, awirên çavên te û dengê te her yek beyteke ku bi xwendina wan mirov ser

عشق


Îro roj, roja evîn e

Dil dayîna mem bi zîn e


Îro Dilê min ji dûriya te xwîn e

Ka ware ba min rûn e

Awirên min ji te venabin


Ka Derdê dilê xwe ji min re hilweşîn e

Derdê dilê te hewarek ji evîn e


Awirên çavên te hezkirinek ebedî ye

Bi girtina van çavan, dinya ji min re fanî ye


Dengê te, dengê jiyanê ye

Xwezgeh bibûya ramûsekî lêxînim bi dengê te


Tû helbestekî ku rû, awirên çavên te û dengê te

her yek beyteke ku bi xwendina wan mirov serxweş dibe


Zinar makûyî

95/11/26

]]>
نکته دستوری کوردی کرمانجی : Xala rêzimanî 2017-02-10T18:15:57+01:00 2017-02-10T18:15:57+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/46 zinar makûyî نکته دستوری: Xala rêzimanîصرف فعل bûn به معنای بودن و شدن. Kesandina lêkera bûnحالت اول: صرف با کلمه ای که حرف آخرش بی صداست. مثل rind.توجه: فعل حتما باید با فاصله و جدای از کلمه مربوطه نوشته شود.Ez rind im.من خوب (زیبا) هستم.Tu rind î.تو خوب (زیبا) هستی.Ew rind e.او خوب (زیبا) هست.Em rind in.ما خوب (زیبا) هستیم.Hûn rind in.شما خوب (زیبا) هستید.Ew [an] rind in.ایشان خوب (زیبا) هستند. نکته دستوری: Xala rêzimanî

صرف فعل bûn به معنای بودن و شدن. Kesandina lêkera bûn

حالت اول: صرف با کلمه ای که حرف آخرش بی صداست. مثل rind.

توجه: فعل حتما باید با فاصله و جدای از کلمه مربوطه نوشته شود.

Ez rind im.من خوب (زیبا) هستم.

Tu rind î.تو خوب (زیبا) هستی.

Ew rind e.او خوب (زیبا) هست.

Em rind in.ما خوب (زیبا) هستیم.

Hûn rind in.شما خوب (زیبا) هستید
.
Ew [an] rind in.ایشان خوب (زیبا) هستند.
]]>
کیبورد کُردی برای کامپیوتر و گوشی 2017-02-06T18:15:25+01:00 2017-02-06T18:15:25+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/45 zinar makûyî لینک دانلود کیبورد کُردی برای کامپیوتر  :کلیک کن لینک دانلود کیبورد کُردی برای گوشی :کلیک کن

لینک دانلود کیبورد کُردی برای کامپیوتر  :


کلیک کن 



لینک دانلود کیبورد کُردی برای گوشی :


کلیک کن
]]>
اسامی اعضای خانواده به کوردی کرمانجی 2017-02-06T00:58:34+01:00 2017-02-06T00:58:34+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/44 zinar makûyî اسامی اعضای خانواده به کوردی کرمانجی
اسامی اعضای خانواده به کوردی کرمانجی

]]>
اسامی لوازم اداری به کوردی کرمانجی 2017-02-06T00:48:07+01:00 2017-02-06T00:48:07+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/43 zinar makûyî حل تمیرین : نام های اشیا زیر را به کوردی کرمانجی بنویسید :  حل تمیرین : 
نام های اشیا زیر را به کوردی کرمانجی بنویسید : 
]]>
کارت عروسی به سبک کوردی کرمانجی 2016-12-20T05:01:48+01:00 2016-12-20T05:01:48+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/42 zinar makûyî کارت عروسی به سبک کوردی کرمانجی که به عکس مم و زین مزین شده*ﻣَﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ (محمد و زینب)  ﺑﺮ ﺍﺳﺎﺱ ﺩﺍﺳﺘﺎﻧﯽ ﻭﺍﻗﻌﯽ ﮐﻪ ﺣﺪﻭﺩ ﺳﺪه ﭼﻬﺎﺭﻡ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﻣﯿﻼﺩ (2400سال‌پیش)    ﺩﺭ ﮐﻮﺭﺩﺳﺘﺎﻥ ﺍﺗﻔﺎﻕ ﺍﻓﺘﺎﺩﻩ، ﺧﻠﻖ ﺷﺪه ﺍﺳﺖ. کارت عروسی به سبک کوردی کرمانجی که به عکس مم و زین مزین شده


*ﻣَﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ (محمد و زینب)  ﺑﺮ ﺍﺳﺎﺱ ﺩﺍﺳﺘﺎﻧﯽ ﻭﺍﻗﻌﯽ ﮐﻪ ﺣﺪﻭﺩ ﺳﺪه ﭼﻬﺎﺭﻡ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﻣﯿﻼﺩ (2400سال‌پیش)    ﺩﺭ ﮐﻮﺭﺩﺳﺘﺎﻥ ﺍﺗﻔﺎﻕ ﺍﻓﺘﺎﺩﻩ، ﺧﻠﻖ ﺷﺪه ﺍﺳﺖ.

]]>
مم و زین شاهنامه ملی کورد و مردمان زاگروس 2016-11-12T07:52:06+01:00 2016-11-12T07:52:06+01:00 tag:http://kurdhez.mihanblog.com/post/41 zinar makûyî ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺷﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﻣﻠﯽ ﮐﻮﺭﺩ ﻭ ﻣﺮﺩﻣﺎﻥ ﺯﺍﮔﺮﻭﺱ ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺩﮐﺘﺮ ﺍﻓﺮﺍﺳﯿﺎﺏ ﺷﮑﻔﺘﻪ ﺍﺳﺘﺎﺩ ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﻫﺎﯼ ﻟﻨﺪﻥ ﺍﯾﻦ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺗﺮﺍﮊﯾﮏ ﻭ ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ ﺩﻝ ﺩﺍﺩﮔﯽ ﺩﻭ ﺟﻮﺍﻥ ﻋﺎﺷﻖ ﮐﻮﺭﺩ ﺩﺭ 2400ﺳﺎﻝ ﭘﯿﺶ ﺭﺍ ﺑﯿﺎﻥ ﻭ ﻧﻘﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪﻣﺎﺭﮔﺎﺭﺕ ﺭﻭﺩﯾﻨﮑﻮ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺍﺳﺖ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺑﺰﺭﮔﺘﺮﯾﻦ ﺷﺎﻫﮑﺎﺭ ﺍﺩﺑﯽ ﺩﻧﯿﺎﺳﺖ. ﺍﻭ “ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ” ﺭﺍ ﻫﻢ ﺳﻨﮓ “ ﺍﺛﺎﺭ ﺷﮑﺴﭙﯿﺮ” ﻭ “ ﺍﯾﻠﯿﺎﺩ ﻭ ﺍﻭﺩﯾﺴﻪ ﻫﻮﻣﺮ” ﻣﯽ ﺩﺍﻧﺪﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ‏( ١۶۵١- ١٧٠٧‏)ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ‏( ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺷﯿﮑﺴﭙﯿﺮ ‏) ﺷﺎﻋﺮ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﻩ ﻭ ﻓﯿﻠﺴﻮﻑ ﮐﻮﺭﺩ ﺩﺭ ﺣﺪﻭﺩ ﺳﻪ ﻗﺮﻥ ﭘﯿﺶ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ . ﻭﯼ ﺩﺭ ﺍﺳﺘﺎﻥ ﺣﮑﺎﺭﯼ ﺑﻪ ﺩﻧﯿﺎ ﺁﻣﺪ ﺍﻣﺎ ﺩﺭ ﺟﻮﺍﻧﯽ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﺑﺎﯾ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺷﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﻣﻠﯽ ﮐﻮﺭﺩ ﻭ ﻣﺮﺩﻣﺎﻥ ﺯﺍﮔﺮﻭﺱ ﺑﻪ ﻗﻠﻢ ﺩﮐﺘﺮ ﺍﻓﺮﺍﺳﯿﺎﺏ ﺷﮑﻔﺘﻪ ﺍﺳﺘﺎﺩ ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ ﻫﺎﯼ ﻟﻨﺪﻥ ﺍﯾﻦ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺗﺮﺍﮊﯾﮏ ﻭ ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ ﺩﻝ ﺩﺍﺩﮔﯽ ﺩﻭ ﺟﻮﺍﻥ ﻋﺎﺷﻖ ﮐﻮﺭﺩ ﺩﺭ 2400ﺳﺎﻝ ﭘﯿﺶ ﺭﺍ ﺑﯿﺎﻥ ﻭ ﻧﻘﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ
ﻣﺎﺭﮔﺎﺭﺕ ﺭﻭﺩﯾﻨﮑﻮ ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺍﺳﺖ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺑﺰﺭﮔﺘﺮﯾﻦ ﺷﺎﻫﮑﺎﺭ ﺍﺩﺑﯽ ﺩﻧﯿﺎﺳﺖ. ﺍﻭ “ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ” ﺭﺍ ﻫﻢ ﺳﻨﮓ “ ﺍﺛﺎﺭ ﺷﮑﺴﭙﯿﺮ” ﻭ “ ﺍﯾﻠﯿﺎﺩ ﻭ ﺍﻭﺩﯾﺴﻪ ﻫﻮﻣﺮ” ﻣﯽ ﺩﺍﻧﺪ
ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ‏( ١۶۵١- ١٧٠٧‏)
ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ‏( ﻣﻌﺎﺻﺮ ﺷﯿﮑﺴﭙﯿﺮ ‏) ﺷﺎﻋﺮ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﻩ ﻭ ﻓﯿﻠﺴﻮﻑ ﮐﻮﺭﺩ ﺩﺭ ﺣﺪﻭﺩ ﺳﻪ ﻗﺮﻥ ﭘﯿﺶ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ . ﻭﯼ ﺩﺭ ﺍﺳﺘﺎﻥ ﺣﮑﺎﺭﯼ ﺑﻪ ﺩﻧﯿﺎ ﺁﻣﺪ ﺍﻣﺎ ﺩﺭ ﺟﻮﺍﻧﯽ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﺑﺎﯾﯿﺰ ‏( ﻫﺮ ﺩﻭ ﺩﺭ ﺗﺮﮐﯿﻪﺍﻣﺮﻭﺯﯼ ‏)ﺷﻤﺎﻝ ﮐﻮﺭﺩﺳﺘﺎﻥ ﺑﺰﺭﮒ ﺭﻓﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺁﻧﺠﺎ ﺯﻧﺪﮔﯽ ﮐﺮﺩ.ﺧﺎﻧﯽ ﺑﻪ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﻋﺮﺑﯽ ﻭ ﻓﺎﺭﺳﯽ ﻣﺴﻠﻂ ﺑﻮﺩ .ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ﻓﺮﺯﻧﺪ ﺁﻗﺎﯼ ﺷﯿﺦ ﺍﻟﯿﺎﺱ ﻭ ﺧﺎﻧﻢ ﮔﻞ ﻧﮕﺎﺭ، ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﯽ ﮊﺭﻑ ﻧﮕﺮ، ﻋﺎﺭﻓﯽ ﺷﻬﯿﺮ، ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﻩ ﺍﯼ ﺯﺑﺮﺩﺳﺖ ﻭ ﺷﺎﻋﺮ ﺑﻠﻨﺪ ﺁﻭﺍﺯﻩ ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺁﻓﺮﯾﻨﺶ ﺍﺩﺑﯽ ﺣﻤﺎﺳﯽ ﺧﻮﺩ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﮐﺮﻣﺎﻧﺠﯽ ﺭﺍ ﺗﻮﺍﻧﯽ ﺭﻭﺯﺍﻓﺰﻭﻥ ﺑﺨﺸﯿﺪ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺯﺑﺎﻥ ﺍﺩﺑﯽ ﻭ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺩﺭ ﺁﻭﺭﺩ، ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﺑﺎ ﻓﺮﻫﯿﺨﺘﮕﯽ ﺗﻤﺎﻡ ﻋﯿﺎﺭ ﺧﻮﯾﺶ ﺍﺭﺯﺵ ﭘﺎﺳﺪﺍﺭﯼ ﺍﺯ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻭ ﺍﺩﺏ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺑﺎﻟﻨﺪﮔﯽ ﻭ ﭘﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﺍﺯﻟﯽ ﺭﻫﻨﻤﻮﻥ ﺷﺪ. ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺍﯾﻞ ﺧﺎﻧﻬﺎ ‏( êla xanan ‏) ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﺩﺭ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺰﺭﮒ ﺟﺰﯾﺮﻩ ﺑﻬﺘﺎﻥ ﺁﻥ ﺭﻭﺯﮔﺎﺭ ‏( ﻗﺴﻤﺖ ﺟﻨﻮﺑﯽ ﺍﺳﺘﺎﻥ ﻫﮑﺎﺭﯼ ﺩﺭ ﮐﺮﺩﺳﺘﺎﻥ ﺑﺎﮐﻮﻭﺭ - ﺗﺮﮐﯿﻪ‏) ﻭ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺩﻭﺑﺎﯾﺰﯾﺪ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻋﻤﺮ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺧﺪﻣﺖ ﺑﻪ ﻣﻠﺖ ﺧﻮﯾﺶ ﺳﭙﺮﯼ ﮐﺮﺩ.

ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﺯﺑﺎﻥ ﻭ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﮐﺮﻣﺎﻧﺠﯽ ﺭﺍ ﻧﯿﺰ ﺩﺭ ﺣﺪ ﭘﺎﯾﻪ ﺍﯼ ﺗﺪﺭﯾﺲ ﻣﯽ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ 1683 ﻣﯿﻼﺩﯼ ﮐﺘﺎﺏ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻟﻐﺖ ‏( ﮐﺮﻣﺎﻧﺠﯽ - ﻋﺮﺑﯽ‏) ﻧﻮﺑﻬﺎﺭ ﺑﭽﻪ ﻫﺎ ‏( NûbiharaQiçûkan‏)  ﺭﺍ ﺩﺭ ﻏﺎﻟﺐ ﺷﻌﺮ ﻭ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺮﺩﻡ ﻭ ﻣﻠﺖ ﺧﻮﺩ ﯾﻌﻨﯽ ﮐﻮرﺩﻫﺎ ﻧﻮﺷﺖ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺁﻣﻮﺯﺵ ﻭ ﺗﺤﺼﯿﻞ ﺷﺎﮔﺮﺩﻫﺎ ﻭ ﻣﺤﺼﻠﯿﻦ ﺧﻮﺩ ﮐﻤﮏ ﺷﺎﯾﺎﻧﯽ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﺎﺷﺪ ﻭ ﺯﺑﺎﻥ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺭﺍ ﻋﻤﻸ ﻭﺍﺭﺩ ﺻﺤﻨﻪﺀ ﺁﻣﻮﺯﺷﯽ ﻭ ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ ﮐﻨﺪ ‏(ﮔﺮﭼﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﮑﺘﺐ ﻫﺎ ﻭ ﻣﺪﺍﺭﺱ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺭﻭﺯﮔﺎﺭﺍﻥ ﺯﺑﺎﻥ ﻗﺮﺁﻥ ﻭ ﻋﺮﺑﯽ ﺑﻮﺩ‏) .
ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﮐﺘﺎﺏ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﺩﺭ ﺍﺑﺘﺪﺍﯼ ﻫﺮ ﺑﺨﺶ ﺍﺯ ﺍﺷﻌﺎﺭ، ﻫﻢ ﺣﺎﻟﺘﯽ ﺍﺯ ﭘﻨﺪ ﻭ ﻧﺼﯿﺤﺖ ﺩﺭ ﺷﮑﻞ ﮔﯿﺮﯼ ﻓﻀﯿﻠﺖ ﺍﻧﺴﺎﻧﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﺑﭽﻪ ﻫﺎ ﺭﺍ ﺑﯿﺎﻥ ﺩﺍﺷﺘﻪ، ﻭ ﻫﻢ ﺣﺎﻟﺖ ﻭﺯﻥ ﻭ ﺑﺤﺮﻫﺎﯼ ﺷﻌﺮ ﺭﺍ ﻣﺸﺨﺺ ﻭ ﻣﻨﻈﻮﻡ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ، ﻟﺬﺍ ﺍﺯ ﺩﯾﺪﮔﺎﻩ ﺁﻣﻮﺯﺷﯽ ﻋﻠﻤﯽ ﺍﺩﺑﯽ ﺩﺭ ﻧﻮﻉ ﺧﻮﺩ ﻫﻨﺮﯼ ﺍﺳﺖ ﺑﯽﻫﻤﺘﺎ.
ﺍﻣﺎ ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻭ ﭘﺮﺁﻭﺍﺯﻩ ﺗﺮﯾﻦ ﺳﺮﻭﺩﻩ ﻭ ﻧﻮﺷﺘﻪﺀ ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ، ﮐﻪ ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﯾﮑﯽ ﺍﺯﺑﺰﺭﮔﺘﺮﯾﻦ ﺁﺛﺎﺭ ﺍﺩﺏ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺍﺳﺖ ﻫﻤﺎﻧﺎ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﻧﻮﯾﺴﯽ ﻋﺸﻘﯽ - ﺭﺯﻣﯽ ﺩﺭ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻭ ﺍﺩﺏ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺍﻭﺝ ﺧﻮﺩ ﺭﺳﺎﻧﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻌﻨﻮﺍﻥ ﺷﺎﻫﻨﺎﻣﻪﺀ ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﻭ ﺯﺍﮔﺮﻭﺱ ﻧﺸﯿﻨﺎﻥ ﺑﻨﺎﻡ ﺍﺳﺖ، ﮐﻪ ﺣﺪﻭﺩ 2700 ﺑﯿﺖ ﺷﻌﺮ ﻭ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ 1695 ﻣﯿﻼﺩﯼ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺩﺭ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﺑﻪ ﺛﺒﺖ ﺭﺳﯿﺪﻩ ﺍﺳﺖ . ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺁﻓﺮﯾﺪﻩٔ ﺫﻫﻦ ﺧﻼﻕ ﻭ ﻃﺒﻊ ﻣﻮﺯﻭﻥ ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﻣﺜﻨﻮﯼ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﭘﺮ ﺳﻮﺯ ﻭ ﮔﺪﺍﺯ ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪﺀ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺍﺳﺘﺎﺩﺍﻧﻪ ﺑﻪ ﺭﺷﺘﻪ ﻧﻈﻢ ﺩﺭﺁﻣﺪﻩ ﺍﺳﺖ . ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ﺳﺨﻦ ﺳﺮﺍﯼ ﻧﺎﻣﯽ ﮐﻮﺭﺩ، ﻗﻬﺮﻣﺎﻧﯽ ﺣﻤﺎﺳﻪ ﺳﺮﺍ ﻭ ﻣﻠﯽ ﮔﺮﺍﯾﯽ ﺷﮑﻮﻫﻤﻨﺪ ﺩﺭ ﻣﯿﺎﻥ ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﻭ ﺩﯾﮕﺮ ﻣﻠﺘﻬﺎ ﺷﻬﺮﻩﺀ ﻋﺎﻡ ﻭ ﺧﺎﺹ ﺍﺳﺖ . ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ﺍﺯ ﺷﺨﺼﯿﺘﻬﺎﯼ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪﺀ ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﺩﺭ ﻗﺮﻥ 17 ﺍﻡ ﻣﯿﻼﺩﯼ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻧﺎﻡ ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﻭ ﻣﻨﺎﻓﻊ ﻣﻠﯽ ﻭ ﻣﯿﻬﻦ ﺩﻭﺳﺘﯽ
ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺩﺭ ﺳﺮﺯﻣﯿﻦ ﻣﺎﺩﺭﯾﺶ ﮐﻮﺭﺩﺳﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﺑﻪ ﻧﯿﮑﯽ ﻭ ﺑﻪ ﺷﺎﯾﺴﺘﮕﯽ ﺩﺭ ﻏﺎﻟﺐ ﺷﻌﺮ ﺑﻪ ﺛﺒﺖ ﺭﺳﺎﻧﺪﻩ ﺍﺳﺖ.



ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﺳﺮﻭﺩﻥ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪﺀ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﻫﺎ ﻭ ﻭﻗﺎﯾﻊ ﺣﻘﯿﻘﯽ ﮐﻬﻨﯽ ﮐﻪ ﺑﺼﻮﺭﺕ ﺷﻔﺎﻫﯽ ﻭ ﮔﻔﺘﺎﺭﯼ ﺩﺭ ﻣﯿﺎﻥ ﻣﺮﺩﻡ ﺟﺎﯼ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﻭ ﺟﺎﺭﯼ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻭ ﺍﺩﺏ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻻﺑﻼﯼ ﮔﺮﺩ ﻭ ﻏﺒﺎﺭ ﺭﻭﺯﮔﺎﺭ ﺗﺎ ﺍﺑﺪ ﺭﻫﺎﻧﯿﺪﻩ ﺍﺳﺖ . ﭼﯿﺮﮔﯽ ﻣﺘﺠﺎﻭﺯﯾﻦ ﺑﺮ ﺳﺮﺯﻣﯿﻦ ﮐﻮﺭﺩﺳﺘﺎﻥ ﻭ ﺍﺷﻐﺎﻝ ﮐﻮﺭﺩﺳﺘﺎﻥ ﺗﻮﺳﻂ ﺑﯿﮕﺎﻧﮕﺎﻥ ﻭ ﺩﺷﻤﻨﺎﻥ ﻫﻢ ﺍﯾﻨﮏ ﺟﺎﻧﻤﺎﯾﻪﺀ ﺗﻮﺍﻧﻤﻨﺪﯼ ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﺩﺭ ﭘﺮﻭﺳﺲ ﺭﻫﺎﯾﯽ ﺍﺯ ﭼﯿﺮﮔﯽ ﺍﺷﻐﺎﻝ ﮔﺮﺍﻥ ﻇﺎﻟﻢ، ﺍﺯ ﮔﺮﺍﯾﺶ ﮐﻮﺭﺩﻫﺎ ﺑﻪ ﮐﺘﺎﺑﻬﺎﯼ ﻣﻠﯽ - ﺣﻤﺎﺳﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﺑﺎﺯﯾﺎﺑﯽ ﮐﯿﺴﺘﯽ ‏( ﻫﻮﯾﺖ‏) ﻓﺮﺍﻣﻮﺵ ﺷﺪﻩ ﺧﻮﯾﺶ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺗﺎ ﮐﻪ ﻣﯿﻬﻦ ﺩﻭﺳﺘﯽ، ﺁﺩﺍﺏ ﻭ ﺭﺳﻮﻡ، ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻭ ﻫﻨﺮ ﻭ ﺍﺩﺏ، ﻋﺮﻑ ﻭ ﺳﻨﺘﻬﺎﯼ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺣﻔﻆ ﻫﻮﯾﺖ ﮐﺮﺩﯼ ﻣﺪﺭﻥ، ﺑﺮﻭﺯ ﻭ ﺑﺮﺍﯼ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺟﺎﻭﺩﺍﻧﻪ ﮐﻨﻨﺪ.

ﺁﺛﺎﺭ ﺧﺎﻧﯽ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨﺪ ﺍﺯ :
۱ - ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ : ﮐﻪ ﺷﺮﻗﺸﻨﺎﺳﺎﻧﯽ ﻫﻤﭽﻮﻥ ﮊﺍﺑﺎ ﻭﺍﺳﯿﻠﯽ ﻧﯿﮑﯿﺘﯿﻦ ﺳﻮﻥ ﻭ ... ﺍﯾﻦ ﺍﺛﺮ ﺭﺍ ﻫﻤﭽﻮﻥ ﺷﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﻣﯿﺪﺍﻧﻨﺪ .ﺍﯾﻦ ﺍﺛﺮ ﺑﻪ ﺗﻤﺎﻡ ﺯﺑﺎﻧﻬﺎﯼ ﺍﺭﻭﭘﺎﯾﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ .
 ﻣﺎﻣﻮﺳﺘﺎ ﻫﻪ ﮊﺍﺭ ﺷﺎﻋﺮ ﺑﺰﺭﮒ ﮐﻮﺭﺩ ﺍﺯ ﻣﻬﺎﺑﺎﺩ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺳﻮﺭﺍﻧﯽ
ﺑﺮﮔﺮﺩﺍﻧﺪﻩ ﺍﺳﺖ .ﺍﯾﻦ ﺍﺛﺮ ﺳﺎﻟﻬﺎ ﭘﯿﺶ ﺩﺭ ﺍﻧﺘﺸﺎﺭﺍﺕ ﺻﻼﺡ ﺍﻟﺪﯾﻦ ﺍﯾﻮﺑﯽ ﺍﺭﻭﻣﯿﻪ ﺩﺭ ﺍﯾﺮﺍﻥ ﭼﺎﭖ ﺷﺪ .
۲- ﻧﻮﺑﻬﺎﺭﺍ ﺑﭽﻮﮐﺎﻥ : ﮐﻪ ﯾﮏ ﺍﺛﺮ ﺁﻣﻮﺯﺷﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﮐﻮﺩﮐﺎﻥ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ .
۳ - ﻋﻘﯿﺪﻩ ﺍﻻﯾﻤﺎﻥ

ﻫﻤﺎﻧﻄﻮﺭ ﮐﻪ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﻩٔ ﺍﺳﭙﺎﻧﯿﺎﯾﯽ ﻣﯿﮕﻞ ﺳﺮﻭﺍﻧﺘﺲ ﺑﺎ ﻧﻮﺷﺘﻦ ﺭﻣﺎﻥ ‏( ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺑﻠﻨﺪ‏) ﺧﯿﺎﻟﯽ ﺩُﻥ ﮐﯿﺸﻮﺕ ) ﺩﺭ ﺳﺎﻝ 1605 ﻣﯿﻼﺩﯼ، ﻣﻮﺛﺮﺗﺮﯾﻦ ﻭ ﭘﺎﯾﺪﺍﺭﺗﺮﯾﻦ ﮐﺎﺭ ﺍﺩﺑﯽ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺁﻓﺮﯾﻨﺶ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﻣﺪﺭﻥ ﺍﺳﭙﺎﻧﯿﺎﯾﯽ ﻋﺮﺿﻪ ﺩﺍﺷﺖ، ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﺑﺎ ﺍﯾﻦ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﻣﺎﺟﺮﺍﺟﻮﯾﺎﻧﻪ ﻭ ﻣﺨﺎﻃﺮﻩ ﺁﻣﯿﺰ، ﺑﻪ ﺷﯿﻮﻩ ﺍﯼ ﺣﻤﺎﺳﯽ ﺭﺯﻣﯽ ﺩﺭ ﺭﺍﺳﺘﺎﯼ ﺍﻓﺴﺎﻧﻪ ﭘﺮﺩﺍﺯﯼ ﺍﺳﻄﻮﺭﻩ ﺍﯼ، ﺩﻟﯿﺮﯼ ﻭ ﻣﻠﯽ ﮔﺮﺍﯾﯽ ﺍﺳﭙﺎﻧﯿﺎ ﺭﺍ ﺑﻌﻨﻮﺍﻥ ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﺍﺛﺮ ﺍﻧﺪﯾﺸﻪﺀ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺩﺭ ﺩﻝ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﺑﺮﺍﯼ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺑﻪ ﺭﺷﺘﻪﺀ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﮐﺸﺎﻧﺪﻩ ﺍﺳﺖ .
ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﻧﯿﺰ، ﺑﻌﻨﻮﺍﻥ ﺍﺛﺮﯼ ﻣﻨﻈﻮﻡ ﻭ ﭘﺮ ﺍﻓﺘﺨﺎﺭ، ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺑﺰﺭﮔﺘﺮﯾﻦ ﺣﻤﺎﺳﻪ ﻫﺎﯼ ﻋﺎﻟﻢ ﻭ ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﺍﺛﺮ ﺍﻧﺪﯾﺸﻪﺀ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﺩﺭ ﺩﻝ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﻭ ﺷﺎﻫﮑﺎﺭ ﺯﺑﺎﻧﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺍﺩﺑﯽ ﮐﻮﺭﺩﯼ، ﻭ ﺑﺰﺭﮔﺘﺮﯾﻦ ﺳﻨﺪ ﻫﻮﯾﺖ ﻭ ﺣﻤﺎﺳﻪﺀ ﻣﻠﯽ ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﺩﺭ ﺟﻬﺎﻥ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﻬﻦ ﭘﺮﺳﺘﯽ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﻭ ﮐﻮﺭﺩﭘﺮﻭﺭﯼ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺍﺑﺪﯾﺖ ﻭ ﺍﺯﻟﯿﺖ ﮔﺮﻩ ﺯﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﭘﺎﯾﻨﺪﮔﯽ ﻣﯿﻬﻦ ﮐﻮﺭﺩﺳﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻣﯿﺎﻥ ﻣﻠﻞ ﺟﻬﺎﻥ ﺗﻀﻤﯿﻦ ﻭ ﺗﺼﺪﯾﻖ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ.
ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ، ﺷﺮﺡ ﺍﺣﻮﺍﻝ، ﭘﯿﺮﻭﺯﯾﻬﺎ، ﺷﮑﺴﺘﻬﺎ، ﻧﺎﮐﺎﻣﯿﻬﺎ ﻭ ﺩﻻﻭﺭﯾﻬﺎﯼ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﮐﻮﺭﺩ، ﻭ ﮐﺸﻤﮑﺸﻬﺎﯼ ﻣﻠﯽ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺣﻤﺎﺳﯽ ﻭ ﻣﺎﺟﺮﺍﺟﻮﯾﺎﻧﻪﺀ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺍﺳﺘﺎﺩﺍﻧﻪ، ﻣﺎﻫﺮﺍﻧﻪ، ﺷﺎﻋﺮﺍﻧﻪ، ﻋﺎﺭﻓﺎﻧﻪ ﻭ ﻓﯿﻠﺴﻮﻓﺎﻧﻪ ﺩﺭ ﻣﺴﯿﺮ ﺣﻮﺍﺩﺙ ﺗﺎﺭﯾﺨﯽ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﺑﻪ ﺭﺷﺘﻪﺀ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﮐﺸﺎﻧﺪﻩ ﺍﺳﺖ.
ﻫﻤﺎﻧﻄﻮﺭ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺩﻧﯿﺎ ﻣﺮﺳﻮﻡ ﺑﻮﺩﻩ ﺗﻤﺎﻡ ﺁﺛﺎﺭ ﺣﻤﺎﺳﯽ ﺑﺰﺭﮒ ﺩﺭ ﺁﻏﺎﺯ ﻭ ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺮﺍﯼ ﻣﺪﺗﯽ ﻣﺪﯾﺪ ﺑﺼﻮﺭﺕ ﺩﺍﺳﺘﺎﻧﻬﺎﯼ ﺣﻤﺎﺳﯽ ﺩﺭ ﻣﯿﺎﻥ ﻣﺮﺩﻡ ﺩﻫﺎﻥ ﺑﻪ ﺩﻫﺎﻥ ﻭ ﺍﺯ ﻧﺴﻠﯽ ﺑﻪ ﻧﺴﻠﯽ ﺳﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﺳﯿﻨﻪ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﯽ ﮔﺸﺖ ﺗﺎ ﺍﯾﻨﮑﻪ ﺷﺎﻋﺮﯼ ﺗﻮﺍﻧﺎ ﻭ ﺯﺑﺮﺩﺳﺖ ﺑﺎ ﺫﻭﻕ ﻭ ﺳﻠﯿﻘﻪ ﺍﯼ ﺳﺮﺷﺎﺭ ﺍﺯ ﺍﻣﯿﺪ ﭘﺪﯾﺪﺍﺭ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ ﻭ ﺍﺛﺮﯼ ﺑﺰﺭﮒ ﺍﺯ ﺁﻧﻬﺎ ﻣﯽﺁﻓﺮﯾﻨﺪ .
ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﺑﻪ ﻧﻈﻢ ﮐﺸﺎﻧﺪﻥ ﺣﻤﺎﺳﻪ ﻫﺎﯼ ﻣﻠﯽ ﮐﻮﺭﺩﻫﺎ ﻭ ﺗﺪﻭﯾﻦ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺩﺭ ﻣﯿﺎﻥ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺷﻬﺮﺕ ﺑﺴﺰﺍﯾﯽ ﺩﺍﺭﺩ، ﻭ ﺩﺭ ﻣﯿﺎﻥ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻧﻮﯾﺴﻨﺪﮔﺎﻥ ﺯﺑﺮﺩﺳﺖ ﺩﻧﯿﺎ ﻧﯿﺰ ﻋﺰﯾﺰ ﻭ ﺩﺍﺭﺍﯼ ﻗﺪﺭ ﻭ ﻣﻨﺰﻟﺖ ﺍﺳﺖ. ﻭ ﺍﻟﺒﺘﻪ ﮐﻪ ﺟﺎ ﺩﺍﺭﺩ ﺑﺮ ﭘﺎﯾﻪ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﮐﺘﺎﺑﻬﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ، ﺗﺤﻘﯿﻘﺎﺕ ﻭ ﭘﮋﻭﻫﺸﻬﺎ ﺷﻮﻧﺪ، ﻭ ﻓﯿﻠﻤﻬﺎ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﻮﻧﺪ ﮐﻪ ﺍﯾﻦ ﺧﻮﺩ ﺳﺘﻮﻥ ﻭ ﭘﺎﯾﻪ ﻫﺎﯼ ﻣﻠﯽ ﮔﺮﺍﯾﯽ ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﺭﺍ ﻋﻤﯿﻖ ﺗﺮ، ﻣﺴﺘﺤﮑﻤﺘﺮ ﻭ ﭘﺮﺑﺎﺭﺗﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ، ﻭ ﺍﻧﺪﯾﺸﻪ ﮐﻮﺭﺩﭘﺮﻭﺭﯼ ﻭ ﺗﺪﺍﻭﻡ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻏﻨﯽ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺩﺭ ﺳﺮﺯﻣﯿﻦ ﻣﺎﺩﺭﯼ، ﮐﻮﺭﺩﺳﺘﺎﻥ، ﺭﺍ ﻣﺤﺒﻮﺑﺘﺮ ﻭ ﭘﺮ ﺭﻫﺮﻭ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ.
ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ﺣﻤﺎﺳﻪ ﺳﺮﺍﯾﯽ ﮐﻪ ﻋﺎﺭﻓﺎﻧﻪ ﻭ ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ، ﻣﺜﻨﻮﯼ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ‏(ﺷﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﻣﻠﯽ ﮐﻮﺭﺩ‏) ﺭﺍ ﺗﻨﻈﯿﻢ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﺩﺭ ﻣﯿﺎﻥ ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﻋﺰﯾﺰ ﻭ ﮔﺮﺍﻧﻘﺪﺭ ﺍﺳﺖ . ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺑﻌﻨﻮﺍﻥ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﺁﺛﺎﺭ ﺩﺍﺳﺘﺎﻧﯽ ﺣﻤﺎﺳﯽ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺍﺯ ﺭﻭﯼ ﻭﺍﻗﻌﯿﺘﻬﺎﯼ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺯﺑﺮﺩﺳﺘﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺭﺷﺘﻪﺀ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﺩﺭ ﺁﻣﺪﻩﺍﺳﺖ .
ﻣَﻢ Mem ﻗﻬﺮﻣﺎﻥ ﺍﺳﻄﻮﺭﻩ ﺍﯼ ﺍﯾﻦ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﺭﻭﺍﯾﺖ ﻭ ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻋﺸﻖ ﻭ ﺷﯿﺪﺍﯾﯽ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﺣﺪﻭﺩ ﻗﺮﻥ ﭼﻬﺎﺭﻡ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﻣﯿﻼﺩ ﺍﺗﻔﺎﻕ ﺍﻓﺘﺎﺩﻩ ﻭ ﺩﻫﺎﻥ ﺑﻪ ﺩﻫﺎﻥ ﺑﻪ ﻧﺴﻠﻬﺎﯼ ﺑﻌﺪﯼ ﻣﻨﺘﻘﻞ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ . ﺳﯿﺴﺘﻢ ﻣﻠﻮﮎ ﺍﻟﻄﻮﺍﯾﻔﯽ ﺍﯾﻞ ﺁﻻﻥ Alan ﺩﺭ ﺟﻨﻮﺏ ﺩﺭﯾﺎﭼﻪ ﺍﺭﻭﻣﯿﻪ ‏(ﻧﻮﺍﺣﯽ ﺳﺮﺩﺷﺖ ﻭ ﭘﯿﺮﺍﻧﺸﻬﺮ ﺍﻣﺮﻭﺯﯼ‏) ﮐﻪ ﭼﻨﺪ ﻗﺮﻥ ﺩﻭﺍﻡ ﺩﺍﺷﺖ، ﻭ ﺑﻌﺪﻫﺎ ﺩﺭ ﺍﯾﻦ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻧﯿﻤﻪ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺍﺭﺩﻻﻥ ‏ﺑﻪ ﻣﺮﮐﺰﯾﺖ ﺳﻨﻪ ﯾﺎ ﺳﻨﻨﺪﺝ ﺷﮑﻞ ﮔﺮﻓﺖ ‏(ﻣﯿﻼﺩﯼ 1867 – 1169‏).
 
 ﺧﻮﺍﻫﺮ ﮐﻮﭼﮏ ﺍﻣﯿﺮ ﻭ ﭘﺎﺩﺷﺎﻩ ﺧﻮﺷﻨﺎﻡ ﻭ ﻗﺪﺭﺗﻤﻨﺪ ﺟﺰﯾﺮﻩ ﺑﻮﺗﺎﻥ ﺍﺳﺖ، ﺩﺧﺘﺮﯼ ﺯﯾﺒﺎﺭﻭﯼ ﻭ ﺩﻟﺮﺑﺎ ﮐﻪ ﺟﻮﺍﻧﺎﻥ ﺯﯾﺎﺩﯼ ﺩﺭ ﺁﺭﺯﻭﯼ ﻭﺻﺎﻟﺶ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺍﻣﺎ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺩﺭ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﺷﯿﻔﺘﻪ، ﺩﻟﺪﺍﺩﻩ، ﻋﺎﺷﻖ ﻭ ﺷﯿﺪﺍﯼ ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ، ﺍﯾﻦ ﻋﺸﻖ ﭘﺮﺳﻮﺯ ﻭ ﮔﺪﺍﺯ، ﭘﺪﯾﺪﻩ ﻭ ﺣﻤﺎﺳﻪ ﺍﯼ ﻣﻠﯽ ﺭﺍ ﺧﻠﻖ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ.
ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ، ﺑﺴﺎﻥ ﮐﺎﺭﯾﺰﯼ ﺭﻭﺍﻥ ﺩﺭ ﺩﻝ ﺗﺎﺭﯾﺦ ﺟﺎﺭﯼ، ﻭ ﮐﻮﺭﺩﯾﺖ ﻭ ﻫﻮﯾﺖ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺭﺍ ﺗﺎ ﺍﺑﺪ ﺁﺑﯿﺎﺭﯼ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ. ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ، ﻣﯿﻬﻦ ﮐﻮﺭﺩﺳﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻣﺮﺯﻫﺎﯼ ﺟﻐﺮﺍﻓﯿﺎﯾﯽ ﺁﻥ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﺁﻣﻮﺯﻩ ﻫﺎﯼ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﺍﺩﺑﯽ ﻫﻨﺮﯼ، ﺑﯿﻨﺸﻬﺎﯼ ﻋﻠﻤﯽ ﻓﻠﺴﻔﯽ، ﺟﺎﻣﻌﻪ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ ﻭ ﺳﺎﻣﺎﻧﺪﻫﯽ ﺍﻣﻮﺭ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﻪ ﺗﺤﺮﯾﺮ ﮐﺸﺎﻧﺪﻩ ﻭ ﺑﺎ ﻗﻠﻤﯽ ﭘﺮﺗﻮﺍﻥ، ﻭ
ﺑﺎ ﺷﯿﻮﺍﯾﯽ ﻭ ﺑﻼﻏﺖ ﻭ ﻓﺼﺎﺣﺘﯽ ﺑﯽ ﻫﻤﺘﺎ، ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﺭﺍ ﺍﺳﺘﺎﺩﺍﻧﻪ ﺗﺰﯾﯿﻦ ﻭ ﺳﺮﺯﻣﯿﻦ ﺍﺑﺎ ﺍﺟﺪﺍﺩﯾﺶ ﮐﻮﺭﺩﺳﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﻣﺎﻫﺮﺍﻧﻪ ﺁﺫﯾﻦ ﺑﻨﺪﯼ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ ﮐﺎﻧﻮﻥ ﭘﺎﯾﺪﺍﺭ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺭﺍ ﻗﻮﯾﺘﺮ، ﭘﺮﺑﺎﺭﺗﺮ ﻭ ﺑﺮﻭﺯﺗﺮ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﻭ ﺍﺯ ﻃﺮﻓﯽ ﺩﯾﮕﺮ ﺯﺑﺎﻥ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺭﺍ ﺍﻧﺴﺠﺎﻡ ﻭ ﺍﺳﺘﺤﮑﺎﻡ ﻣﯽ ﺑﺨﺸﺪ ‏(ﮔﺮﭼﻪ ﻋﺮﺑﯽ ﺯﺑﺎﻥ ﻋﻠﻤﯽ ﺁﻥ ﺭﻭﺯﮔﺎﺭﺍﻥ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ‏) ، ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﮐﺘﺎﺏ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺩﮐﺘﺮﯾﻦ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ ﻭ ﺍﺩﺑﯿﺎﺗﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪﺀ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺭﺍ ﺑﯿﺎﻥ ﻭ ﻣﺪﺭﻥ ﻣﯽ ﺩﺍﺭﺩ ﻭ ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻣﯿﺎﻥ ﺩﯾﮕﺮ ﻣﻠﺘﻬﺎﯼ ﺟﻬﺎﻥ ﺳﺮﺑﻠﻨﺪ ﻭ ﺩﺍﺭﺍﯼ ﺟﺎﯾﮕﺎﻫﯽ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻭ ﺷﺎﯾﺴﺘﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﺪ.

ﺧﻼﺻﻪ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ
ﺍﻣﯿﺮ ﻭ ﭘﺎﺩﺷﺎﻩ ﺧﻮﺷﻨﺎﻡ ﻭ ﻗﺪﺭﺗﻤﻨﺪ ﺟﺰﯾﺮ ﺑﻮﺗﺎﻥ ﺩﻭ ﺧﻮﺍﻫﺮ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﺯﯾﺒﺎ ﺩﺍﺭﺩ ﮐﻪ ﺍﻓﺮﺍﺩ ﺑﺴﯿﺎﺭﯼ ﺩﺭ ﺁﺭﺯﻭﯼ ﻭﺻﺎﻝ ﺁﻥ ﺩﻭ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺩﺭ ﯾﮑﯽ ﺍﺯ ﺟﺸﻨﻬﺎﯼ ﻧﻮﺭﻭﺯ ﺩﻭ ﭘﺴﺮ ﮐﻮﺭﺩ ﺑﺎ ﻟﺒﺎﺱ ﻣﺒﺪﻝ ﺩﺧﺘﺮﺍﻧﻪ ﺩﺭ ﭘﯽ ﯾﺎﻓﺘﻦ ﭘﺎﺳﺨﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﻣﺸﺎﻫﺪﺍﺕ ﺧﻮﺩ ﺑﺮ ﻣﯽ ﺁﯾﻨﺪ ﻭ ﭘﺮﺩﻩ ﺍﺯ ﺭﺍﺯ ﺩﻭ ﺧﻮﺍﻫﺮ ﺑﺮ ﻣﯽ ﺩﺍﺭﻧﺪ. ﺗﺎﺟﺪﯾﻦ ﻭ ﻣﻢ ﺑﺪﻭﻥ ﺁﻧﮑﻪ ﺑﺪﺍﻧﻨﺪ ﺁﻥ ﺩﻭ ﺩﺧﺘﺮ ﮐﯿﺴﺘﻨﺪ ﺩﻟﺒﺎﺧﺘﻪ ﺷﺎﻥ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ . ﺍﺯ ﺩﯾﮕﺮ ﺳﻮ ﺁﻥ ﺩﻭ ﺧﻮﺍﻫﺮ ﻣﺎﺕ ﻭ ﻣﺒﻬﻮﺕ ﺍﻧﺪ ﮐﻪ ﭼﺮﺍ ﺷﯿﻔﺘﻪ ﺩﻭ ﺩﺧﺘﺮ ﺷﺪﻩ ﺍﻧﺪ. ﭘﺲ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺩﯾﺪﺍﺭ ﻧﺎﮔﻬﺎﻧﯽ، ﺩﻭ ﺧﻮﺍﻫﺮ ﻭ ﺁﻥ ﺩﻭ ﭘﺴﺮ ﮐﻪ ﺍﺯ ﻗﻀﺎ ﺳﺮﺩﺍﺭﺍﻥ ﺳﭙﺎﻩ ﺍﻣﯿﺮ ﺍﻧﺪ، ﺑﻪ ﺑﺴﺘﺮ ﺑﯿﻤﺎﺭﯼ ﻣﯽ ﺍﻓﺘﻨﺪ ﻭ ﺩﺭ ﻋﺸﻘﯽ ﺭﺍﺯﺁﻟﻮﺩ ﻣﯽ ﺳﻮﺯﻧﺪ.
ﺭﻣﺎﻻﻥ ﻭ ﺑﺰﺭﮔﺎﻥ ﮐﻮﺭﺩ ﺩﺳﺖ ﺑﻪ ﮐﺎﺭ ﻣﯽ ﺷﻮﻧﺪ ﻭ ﺩﺭ ﻧﻬﺎﯾﺖ ﻣﺎﻟﮑﺎﻥ ﺍﻧﮕﺸﺘﺮﯼ ﻫﺎﯼ ﺭﺩ ﻭ ﺑﺪﻝ ﺷﺪﻩ ﺭﺍ ﻣﯽ ﯾﺎﺑﻨﺪ. ﺳﺘﯽ، ﺗﺎﺟﺪﯾﻦ ﺭﺍ ﻣﯽ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﻭ ﺯﯾﻦ، ﻣﻢ ﺭﺍ. ﺭﻭﺯﮔﺎﺭ ﺑﻪ ﺗﺎﺟﺪﯾﻦ ﻭ ﺳﺘﯽ ﺭﻭﯼ ﺧﻮﺵ ﻧﺸﺎﻥ ﻣﯽ ﺩﻫﺪ. ﺁﻥ ﺩﻭ ﺑﺎ ﺍﺭﺝ ﻭ ﻗﺮﺏ ﺑﺴﯿﺎﺭ ﻭ ﺩﺭ ﻣﺮﺍﺳﻤﯽ ﺑﺎﺷﮑﻮﻩ، ﮐﺎﻡ ﻋﺎﺷﻘﯽ ﺭﺍ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ ﻭ ﺍﯾﻦ ﭼﻨﯿﻦ ﺯﯾﻦ، ﻋﺰﯾﺰ ﺩﺭﺩﺍﻧﻪ ﺍﻣﯿﺮ ﺗﻨﻬﺎ ﻣﯽ ﻣﺎﻧﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺍﻧﺘﻈﺎﺭ ﻭﺻﺎﻝ ﻣﻢ . ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﻋﺸﻖ ﺁﻥ ﺩﻭ ﺩﺭ ﭘﯽ ﺭﺷﮏ ﻭ ﺣﺴﺎﺩﺕ ﻏﻼﻡ ﺍﻣﯿﺮ ﻭ ﺣﯿﻠﻪ ﮔﺮﯼ ﻫﺎﯼ ﻣﺪﺍﻡ ﺍﻭ ﺑﻪ ﮔﻮﻧﻪ ﺍﯼ ﺩﯾﮕﺮ ﺭﻗﻢ ﻣﯽﺧﻮﺭﺩ . ﮐﺴﯽ ﺭﺍ ﯾﺎﺭﺍﯼ ﻓﺎﺵ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﻋﺸﻖ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺑﺮﺍﯼ ﺍﻣﯿﺮ ﻧﯿﺴﺖ ﻭ ﺍﯾﻦ ﺑﺎﺯﯼ ﺷﻄﺮﻧﺞ ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﺎﯾﺪ ﺣﮑﻢ ﺑﺮﺍﻧﺪ . ﻣﻢ ﺑﺎﺯﯼ ﺭﺍ ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ، ﻣﯽ ﺑﺎﺯﺩ ﻭ ﺭﺍﺯﺵ ﺭﺍ ﻓﺎﺵ ﻣﯽ ﺳﺎﺯﺩ. ﺍﻣﯿﺮ ﺁﺷﻔﺘﻪ ﻓﺮﻣﺎﻥ ﺑﺮ ﻣﺮﮔﺶ ﻣﯽ ﺩﻫﺪ ﺍﻣﺎ ﺗﺎﺟﺪﯾﻦ ﻭ ﺳﺮﺩﺍﺭﺍﻥ ﺩﯾﮕﺮ، ﻧﻈﺮ ﺍﻣﯿﺮ ﺭﺍ ﺑﺮ ﻣﯽ ﮔﺮﺩﺍﻧﻨﺪ . ﻣﻢ ﺑﻪ ﺷﮑﻨﺠﻪ ﮔﺎﻩ ﺍﻣﯿﺮ ﺑﺮﺩﻩ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ.
ﺯﯾﻦ ﻭ ﻣﻢ ﺭﺍ ﻭﺻﺎﻝ ﮐﻪ ﻧﻪ، ﺩﻭ ﺩﯾﺪﺍﺭ ﺣﺎﺻﻞ ﻣﯽ ﺷﻮﺩ. ﺩﯾﺪﺍﺭ ﺍﻭﻝ ﺩﺭ ﺑﺎﻍ ﺯﯾﺒﺎﯼ ﺍﻣﯿﺮ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﯾﺪﺍﺭ ﺩﻭﻡ ﺍﻣﺎ ﺩﺭ ﭘﺲ ﺭﺍﻫﺮﻭﻫﺎﯼ ﺗﻮ ﺩﺭ ﺗﻮﯼ ﺳﯿﺎﻩ ﭼﺎﻝ ﺍﻣﯿﺮ. ﭘﺎﯾﺎﻥ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺭﻗﻢ ﻣﯽ ﺧﻮﺭﺩ ﻭ ﭼﻮﻥ ﺗﻤﺎﻡ ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ ﻫﺎ … ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺩﻟﺪﺍﺭﯼ ﻭ ﻋﺸﻖ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺧﻮﺩ ﺧﺎﻧﯽ، ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺁﺯﺍﺩﯼ ﻣﻠﺖ ﮐﻮﺭﺩ ﺍﺳﺖ. ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺣﻤﺎﺳﯽ ﺧﺎﻧﯽ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ
ﺩﺭﻭﻧﻤﺎﯾﻪ ﺍﯼ ﮔﺎﻩ ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ ﺩﺍﺭﺩ ﺍﻣﺎ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻭ ﺍﻧﺪﯾﺸﻪ ﻣﺮﺩﻡ ﮐﻮﺭﺩ ﺭﺍ ﺗﺎ ﺍﻧﺘﻬﺎ ﺩﺭ ﺧﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ، ﮔﺎﻩ ﻓﺎﺵ ﻭ ﻫﻮﯾﺪﺍ ﻭ ﮔﺎﻩ ﻣﺮﻣﻮﺯ ﻭ ﺩﺭ ﻟﻔﺎﻓﻪ؛ ﺍﺯ ﭘﺲ ﭘﺮﺩﻩ ﺧﻠﻮﺗﮕﺎﻩ ﺩﺧﺘﺮﺍﻥ ﺯﯾﺒﺎ ﺭﻭﯼ کورﺩ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺗﺎ ﺻﺤﻨﻪ ﻫﺎﯼ ﺭﺯﻡ ﺁﻭﺭﯼ ﻭ ﺩﻻﻭﺭﯼ ﻣﺮﺩﺍﻥ ﮐﻮﺭﺩ. ﺍﺣﻤﺪﺧﺎﻧﯽ، ﺁﻥ ﺷﺎﻋﺮ ﺑﻠﻨﺪ ﭘﺎﯾﻪ ﻭ ﺑﺰﺭﮒ ﺑﺎ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺩﺭ ﺩﻝ ﻣﺮﺩﻡ ﮐﻮﺭﺩ، ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺟﺎﻭﯾﺪ ﺍﺳﺖ.
ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ، ﺭﻣﺎﻥ ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﻪ ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ، ﺩﺍﺳﺘﺎﻧﯽ ﻫﻤﭽﻮﻥ “ﺷﯿﺮﯾﻦ ﻭ ﻓﺮﻫﺎﺩ” ﻭ ﯾﺎ “ ﻟﯿﻠﯽ ﻭ ﻣﺠﻨﻮﻥ” ﺍﺳﺖ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻗﺮﻥ ﻫﻔﺪﻫﻢ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ .
ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺑﺮ ﺍﺳﺎﺱ ﺩﺍﺳﺘﺎﻧﯽ ﻭﺍﻗﻌﯽ ﮐﻪ ﺣﺪﻭﺩ ﺳﺪﻩ ﭼﻬﺎﺭﻡ ﻗﺒﻞ ﺍﺯ ﻣﯿﻼﺩ (2400سال‌پیش)     ﺩﺭ ﮐﻮﺭﺩﺳﺘﺎﻥ ﺍﺗﻔﺎﻕ ﺍﻓﺘﺎﺩﻩ، ﺧﻠﻖ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺩﻧﮓ ﺑﯿﮋﺍﻥ ﺁﻥ ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻗﺎﻟﺐ ﺍﺑﯿﺎﺕ ﺁﻫﻨﮕﯿﻦ ﺧﻮﺍﻧﺪﻧﺪ ﻭ ﺳﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﺳﯿﻨﻪ ﺑﻪ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺧﺎﻧﯽ ﺭﺳﺎﻧﺪﻧﺪ. ﺍﻣﺎ ﺍﺣﻤﺪﺧﺎﻧﯽ ﺑﺎ ﭼﯿﺮﮔﯽ ﺗﻤﺎﻡ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺁﻥ ﺩﻭ ﺩﻟﺪﺍﺩﻩ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺭﻣﺎﻧﯽ ﺍﺭﺯﺷﻤﻨﺪ ﻣﺎﻧﺪﮔﺎﺭ ﮐﺮﺩ. ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺧﺎﻧﯽ ﺷﺎﻫﮑﺎﺭﯼ ﺩﺭ ﺍﺩﺑﯿﺎﺕ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺍﺳﺖ.
ﻣﻨﻈﻮﻣﻪ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺑﻪ ﺑﺴﯿﺎﺭﯼ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻧﻬﺎﯼ ﺯﻧﺪﻩ ﺩﻧﯿﺎ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﻣﻠﺘﻬﺎﯼ ﺑﺴﯿﺎﺭﯼ ﺍﯾﻦ ﺍﺛﺮ ﺍﺭﺯﺷﻤﻨﺪ ﺭﺍ ﺳﺘﻮﺩﻩ ﺍﻧﺪ .
ﺷﺮﻕ ﺷﻨﺎﺳﺎﻥ ﻭ ﺍﺩﯾﺒﺎﻥ ﻧﺎﻣﺪﺍﺭﯼ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺁﻟﻤﺎﻧﯽ ﻭ ﺭﻭﺳﯽ ﻭ ﻓﺮﺍﻧﺴﻮﯼ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﻧﺪ ﻭ ﺑﺮ ﺁﻥ ﻧﻘﺪﻫﺎﯼ ﻓﺮﺍﻭﺍﻧﯽ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺍﻧﺪ .
ﻣﺎﺭﮔﺎﺭﺕ ﺭﻭﺩﯾﻨﮑﻮ ﮐﻪ ﺁﻧﺮﺍ ﺩﺭﺳﺎﻝ ۱۹۶۲ ﺑﻪ ﺭﻭﺳﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ، ﻣﻌﺘﻘﺪ ﺍﺳﺖ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺑﺰﺭﮔﺘﺮﯾﻦ ﺷﺎﻫﮑﺎﺭ ﺍﺩﺑﯽ ﺩﻧﯿﺎﺳﺖ. ﺍﻭ “ ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺍﺣﻤﺪ ﺧﺎﻧﯽ” ﺭﺍ ﻫﻢ ﺳﻨﮓ ““ﺍﯾﻠﯿﺎﺩ ﻭ ﺍﻭﺩﯾﺴﻪ ﻫﻮﻣﺮ”ﻭ ﺍﺛﺎﺭ ﺷﮑﺴﭙﺮ ﻣﯽ ﺩﺍﻧﺪ. ﻣﻢ ﻭ ﺯﯾﻦ ﺑﻪ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﮐﺮﻣﺎﻧﺠﯽ ﺍﺳﺖ ﺍﻣﺎ ﺍﺳﺘﺎﺩ ﻫﮋﺍﺭ ﻣﻬﺎﺑﺎﺩﯼ ﺁﻧﺮﺍ ﺑﻪ ﮐﻮﺭﺩﯼ ﺳﻮﺭﺍﻧﯽ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﮐﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ


ﭼﺸﻤﻪ ﺍﯼ ﺍﺯ ﺷﺎﻫﻨﺎﻣﻪ ﻣﻠﯽ ﮐﻮﺭﺩ ‏( ﻗﺴﻤﺖ ﯾﺎ ﻗﺼﯿﺪﻩ ﺷﻤﺎﺭﻩﺀ 13‏)
Mîr destûra xortan (ciwanan) dide ji bo çûyina cejna Newerozê
ﻣﯿﺮ ‏(ﺍﻣﯿﺮ / ﺍﯾﻞ ﺑﮓ / ﭘﺎﺩﺷﺎﻩ ﻣﻨﻄﻘﻪ‏) ﻓﺮﻣﺎﻥ ﺷﺮﮐﺖ ﮐﺮﺩﻥ ﺟﻮﺍﻧﺎﻥ ﺩﺭ ﺟﺸﻦ ﻋﯿﺪ ﻧﻮﺭﻭﺯ ﺭﺍ ﻣﯽ ﺩﻫﺪ
Wê roja ku şewq dida ezmanan
Dema li borca hemel şewq vedan
ﺩﺭ ﺁﻥ ﻧﻮﺭﻭﺯﯼ ﮐﻪ ﻧﻮﺭ ﻭ ﺭﻭﺷﻨﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﺁﺳﻤﺎﻧﻬﺎ ﺳﺎﻃﻊ ﻣﯽ ﺷﺪ
ﺯﻣﺎﻧﯽ ﮐﻪ ﻓﺮﻭﺭﺩﯾﻦ ﻣﺎﻩ ﺭﻭﺷﻨﺎﯾﯽ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺍﺭﻣﻐﺎﻥ ﺁﻭﺭﺩ
Dîsa ku sersal geş û hem şîn bû
Mîr destûrek da wan l


]]>